Odpowiedz podsekretarza stanu w Miniisterstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi na interpelację posła Zb. Dolaty w sprawie pogarszającej się sytuacji w polskim pszczelarstwie |
Podsekretarz stanu Tadeusz Nalewajk odpowiedział na interpelację posła w sprawie pogarszającej się sytuacji w polskim pszczelarstwi. |
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana Zbigniewa Dolaty, posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oraz grupy posłów, w sprawie pogarszającej się sytuacji w polskim pszczelarstwie, przekazaną przy piśmie, znak SPS-023-9750/09, z dnia 28 maja 2009 r., uprzejmie informuję Pana Marszałka, co następuje: Ad 1. Przed wydaniem zezwolenia na dopuszczenie środka ochrony roślin do obrotu ocenie podlega szereg elementów, m.in. zagrożenie, jakie dany środek ochrony roślin może stwarzać dla pszczół. Zakres dokumentacji, jaką wnioskodawca jest obowiązany przedstawić, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 5 marca 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad wydawania zezwoleń na dopuszczenie środków ochrony roślin do obrotu i stosowania (Dz. U. Nr 250, poz. 24, z późn. zm.) - w przypadku wniosków rozpatrywanych w trybie art. 117 ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 849, z późn. zm.) - oraz załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 17 maja 2005 r. w sprawie zakresu badań, informacji i danych dotyczących środka ochrony roślin i substancji aktywnej oraz zasad sporządzania ich oceny (Dz. U. Nr 100, poz. 839, z późn. zm.) - w przypadku wniosków rozpatrywanych w trybie art. 39 ww. ustawy. Zasady oraz kryteria oceny środków ochrony roślin zawarte są w załączniku nr 3 do ww. rozporządzenia. Zgodnie z częścią C.2. załącznika nr 3 do ww. rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 17 maja 2005 r. pkt. 2.5.2.3.: ˝Nie dopuszcza się środka ochrony roślin do obrotu, jeżeli istnieje możliwość narażenia pszczoły miodnej oraz jeżeli współczynniki ryzyka dla pokarmowego lub kontaktowego narażenia pszczoły miodnej są większe niż 50, z wyłączeniem przypadku, gdy przeprowadzona ocena ryzyka wskazuje, że w warunkach polowych, po zastosowaniu środka ochrony roślin zgodnie z proponowanymi warunkami jego stosowania, nie ma niedopuszczalnego oddziaływania na czerw pszczeli, zachowanie pszczół, rozwój i przeżywalność rodzin pszczelich˝. Ponadto należy nadmienić, że załączniki nr 1, 2 i 3 ww. rozporządzenia stanowią implementację do polskiego systemu prawnego załączników nr 2, 3 oraz nr 6 do dyrektywy Rady 91/414/EWG z dnia 15 lipca 1991 r. dotyczącej wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin (Dz. Urz. WE L 230 z 19.08.1991 r., z późn. zm.), która reguluje zasady dopuszczania do obrotu środków ochrony roślin i ich substancji aktywnych na poziomie wspólnotowym. Ponadto zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 849, z późn. zm.) zezwolenie na dopuszczenie do obrotu środka ochrony roślin wydaje się tylko wtedy, gdy środek ochrony roślin stosowany zgodnie z jego przeznaczeniem nie wykazuje niepożądanego działania na organizmy niebędące celem zwalczania. Instytucją uprawnioną do przeprowadzenia ww. oceny niezależnie od trybu rozpatrywania wniosku jest Instytut Ochrony Środowiska w Warszawie. Ocena ta prowadzona jest zgodnie z zasadami i kryteriami oceny środków ochrony roślin zawartymi w załączniku nr 3 do ww. rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 17 maja 2005 r., wytyczną Europejskiej i Śródziemnomorskiej Organizacji Ochrony Roślin (EPPO) PP 3/10 oraz zgodnie z wytyczną Komisji Europejskiej Guidance Document on Terrestrial Ecotoxicology SANCO/10329/2002. Prowadzona ocena ryzyka uwzględnia m.in. takie elementy, jak: możliwość narażenia pszczół, droga narażenia, właściwości substancji aktywnej jak również środka ochrony roślin, jego sposób działania, termin jego stosowania oraz uprawy, do których ochrony ma być stosowany, czy wreszcie stosowana dawka. Jej wynikiem jest klasyfikacja środka ochrony roślin pod względem stwarzania zagrożeń dla pszczół. Zgodnie z art. 45 ww. ustawy jest ona elementem zezwolenia jak również zgodnie z rozporządzeniem ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie wymagań dotyczących treści etykiety - instrukcji stosowania środka ochrony roślin (Dz. U. Nr 141, poz. 1498, z późn. zm.) jest ona zamieszczona na etykiecie - instrukcji stosowania środka. W razie potrzeby do etykiety - instrukcji stosowania środka wprowadzane są zapisy ograniczające ryzyko dla tej grupy organizmów, np. zakaz stosowania środka w czasie kwitnienia chronionej uprawy lub jeśli znajdują się w niej kwitnące chwasty. Celem zapewnienia bezpieczeństwa pszczół w uzasadnionych przypadkach stosuje się również okres prewencji. Odnośnie do przeglądu dopuszczonych do stosowania środków ochrony roślin należy zauważyć, że z dniem 1 maja 2007 r. zakończył się wyznaczony dla Polski trwający 3 lata okres przejściowy dostosowania klasyfikacji i oznakowania środków ochrony roślin. Celem tego procesu było ujednolicenie oznakowania i klasyfikacji substancji i preparatów chemicznych do obowiązujących przepisów w obrębie UE. W trakcie tego procesu dokonano nowelizacji zezwoleń, w tym (pomimo że nie jest to wymagane przepisami dyrektywy 1999/45/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 maja 1999 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, odnoszących się do klasyfikacji, pakowania i etykietowania preparatów niebezpiecznych (Dz. U. L 200 z 30.7.1999, str. 1) ponownie oceniono wpływ zarejestrowanych środków ochrony roślin na pszczoły, zgodnie z ww. wytyczną EPPO PP 3/10. Producenci środków ochrony roślin, którzy niedopełniali tego obowiązku, są systematycznie wzywani do przedstawienia stosowanych wyników badań, informacji i danych, w przypadku zaś ich nieprzedstawienia zezwolenia na takie środki są uchylane i wycofywane z obrotu. W kontekście wycofania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu środków ochrony roślin zawierających substancję aktywną imidachlopryd należy zauważyć, iż substancja ta została pozytywnie oceniona przez Komisję Europejską i na mocy dyrektywy Komisji nr 2008/116/WE z dnia 15 grudnia 2008 r. zmieniającej dyrektywę Rady 91/414/EWG w celu włączenia do niej aklonifenu, imidachloprydu i metazachloru jako substancji czynnych (Dz. UE L 337 str. 86 z 16.12.2008 r.) została dopuszczona do stosowania w środkach ochrony roślin na terenie całej Wspólnoty. Jednym z pozytywnie ocenionych zastosowań było użycie zaprawy nasiennej Gaucho 600 FS do zaprawiania nasion buraka cukrowego i pastewnego jak również zastosowanie środka ochrony roślin Confidor 200 SL do opryskiwania uprawy pomidora. Szczegóły tej oceny dostępne są na stronie internetowej Europejskiego Biura ds. Bezpieczeństwa Żywności (European Food Safety Authority - EFSA) http://www.efsa.europa.eu, w dokumencie EFSA Scientific Report (2008) 148, 1-120, Conclusion regarding the peer review of the pesticide risk assessment of the active substance imidacloprid. W związku z powyższym w świetle przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 849, z późn. zm.), regulującej zasady dopuszczania środków ochrony roślin do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w chwili obecnej nie jest możliwe wycofanie zezwoleń na dopuszczenie do obrotu środków zawierających substancję aktywną imidachlopryd. Ad 2. Zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającym wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającym określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającym rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającym rozporządzenie (WE) nr 1782/2003, płatności bezpośrednie przysługują do produktów rolnych, które są wymienione w załączniku nr I do tego rozporządzenia, czyli m.in. do upraw polowych, chmielu, tytoniu, ziemniaków skrobiowych, buraków cukrowych, owoców miękkich i pomidorów kierowanych do przetwórstwa. W ramach wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej nigdy nie stosowano płatności bezpośrednich do sektora pszczelarskiego. Z tego względu Polska również nie może wspierać produkcji pszczelarskiej, w tym wprowadzić dopłat do zapylania, w takiej formie. Niemniej jednak, po wejściu do Unii Europejskiej, Polska podjęła decyzję o zastosowaniu uproszczonego systemu dopłat bezpośrednich (SAPS), o którym mowa w art. 122 wspomnianego rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. Pozwala on na przyznawanie pomocy zryczałtowanej do hektara gruntów rolnych (płatność obszarowa), obliczonej w wyniku podzielenia dostępnego wsparcia (koperty finansowej) przez liczbę hektarów spełniających wymogi dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska na dzień 30 czerwca 2003 r. System ten wspiera pośrednio także te sektory, które nigdy nie były objęte płatnościami bezpośrednimi w systemie standardowym, a więc również producentów miodu, jeżeli posiadają grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej. Ponadto należy dodać, iż niektóre rośliny miododajne, np. gryka zwyczajna (jako zboże), nostrzyk biały i żółty (jako rośliny motylkowate drobnonasienne), zostały włączone do tzw. grupy upraw podstawowych, do których przysługuje płatność uzupełniająca finansowana z budżetu krajowego. A zatem rolnicy, którzy posiadają takie pożytki pszczele, mogą uzyskać również krajowe płatności uzupełniające do grupy upraw podstawowych. Ad 3. Aktualnie trwają przygotowania do opracowania programu wsparcia rynku produktów pszczelich na lata 2010/11-2012/13. Zgodnie z art. 106, w związku z art. 190, rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych (rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynku) (Dz. Urz. UE L 299 z 16.11.2007, str.1, z późn. zm.) z programu wyłącza się środki finansowane w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. O refundację kosztów zakupu sprzętu pasiecznego można się ubiegać w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 działanie: Modernizacja gospodarstw rolnych, który jest objęty zakresem regulacji rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 277 z 21.10.2005, s. 1, z późn. zm.). Ponadto należy nadmienić, że 90% budżetu dotychczas realizowanego programu zostało przeznaczone na refundację leków warroabójczych oraz matek, pakietów i odkładów pszczelich. Ad 4. Przepisy dotyczące jakości miodu dotyczą każdego miodu znajdującego się na terenie Unii Europejskiej. Zarówno miód pochodzący z krajów Wspólnoty, jak i spoza UE musi je spełniać. Wymagania jakości handlowej miodu są określone rozporządzeniem ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 3 października 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej miodu (Dz. U. Nr 181, poz. 1773, z późn. zm.). Jakość oferowanego na polskim rynku miodu przedstawił Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w informacji zbiorczej dotyczącej kontroli miodu w latach 2004-2007. W trakcie kontroli w I kwartale 2007 r. wszystkie pobrane próbki wykazały jakość zgodną z cytowanym wyżej rozporządzeniem. Kontrolą był objęty miód pochodzący od producentów, z zakładów prowadzących skup i konfekcjonowanie oraz hurtowni. Oceniano również prawidłowość znakowania miodu pod kątem zgodności z ustawą z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 187, poz. 1577, z późn. zm.), rozporządzeniem ministra rolnictwa i rozwoju wsi z 16 grudnia 2002 r. w sprawie znakowania środków spożywczych i dozwolonych substancji dodatkowych (Dz. U. Nr 220, poz. 1856, z późn. zm.) i rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 października 2005 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących oznakowań towarów paczkowanych (Dz. U. Nr 211, poz. 1760). W trakcie kontroli w I kwartale 2007 r. zanotowano wzrost liczby nieprawidłowo oznakowanych partii miodu. Nieprawidłowe oznakowanie miodu stwierdzono w 35% skontrolowanych partii. Jakość, oznakowanie i prawidłowość obrotu miodem zarówno krajowym, jak i z importu w placówkach handlu detalicznego kontroluje Główny Inspektorat Inspekcji Handlowej. Ocenie podlega produkt końcowy w opakowaniach jednostkowych, oferowanych konsumentom, pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami i deklaracją producenta, a także w uzasadnionych przypadkach w kierunku ujawnienia zafałszowań co do kraju pochodzenia miodu. W wyniku przeprowadzonych kontroli w latach 2004-2007 ujawniono niewłaściwą jakość w 14% do 19% ocenianych próbkach miodu. W ramach kontroli przeprowadzonych w I kwartale 2009 r. stwierdzono obniżoną jakość miodu w stosunku do deklarowanej przez producenta w 22,5% partii zbadanych w laboratorium. Ad 5. Odszkodowanie za rodziny pszczele (pszczoła miodna - Apis mellifera) przyznawane jest na zasadach określonych w art. 49 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 213, poz. 1342) oraz rozporządzeniu ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 27 kwietnia 2007 r. w sprawie trybu powoływania i odwoływania rzeczoznawców, ich kwalifikacji i wysokości przysługującego im wynagrodzenia oraz dokonywania przez nich szacowania (Dz. U. Nr 89, poz. 591). Zgodnie z ww. ustawą odszkodowanie przysługuje za rodziny pszczele, które zostały zabite z nakazu organów Inspekcji Weterynaryjnej lub padły w wyniku zastosowania zabiegów nakazanych przez te organy w przypadku wystąpienia w pasiece zgnilca amerykańskiego pszczół, który jest chorobą podlegającą obowiązkowi zwalczania. Sposób i tryb postępowania przy podejrzeniu lub stwierdzeniu tej choroby określa rozporządzenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 14 września 2005 r. w sprawie zwalczania zgnilca amerykańskiego pszczół (Dz. U. Nr 187, poz. 1574). Zgodnie z ww. rozporządzeniem powiatowy lekarz weterynarii, podejmując decyzję o zwalczaniu choroby, może nakazać różne sposoby postępowania, które nie zawsze wymagają zniszczenia rodzin pszczelich. Równocześnie w przypadku podjęcia przez powiatowego lekarza weterynarii decyzji o zlikwidowaniu chorych rodzin właścicielowi pasieki przysługuje odszkodowanie na zasadach określonych w art. 49 ww. ustawy. Wysokość odszkodowania określana jest na podstawie szacowania przeprowadzonego przez powiatowego lekarza weterynarii oraz dwóch rzeczoznawców. W odniesieniu do kwestii dotyczących odszkodowania za rodziny pszczele utracone w wyniku zespołu masowego ginięcia pszczół, czyli tzw. CCD (Colony Collapse Disorder), należy podkreślić, że ze względu na złożoną i nie do końca poznaną etiologię tego zespołu, a tym samym trudności w zapobieganiu, diagnozowaniu i zwalczaniu, nie jest możliwe aktualnie objęcie tej jednostki chorobowej obowiązkiem zwalczania, a co za tym idzie, przyznanie odszkodowań za rodziny pszczele utracone w wyniku CCD. Skuteczne przeciwdziałanie zespołowi masowego ginięcia pszczół wymaga przeprowadzenia dalszych badań, opracowania metod diagnostycznych oraz postępowania w przypadku wystąpienia tego zespołu w pasiece. Obecnie w wielu ośrodkach na całym świcie, w tym również w Polsce, prowadzone są badania zmierzające do ustalenia przyczyny występowania CCD. Ad 6. W celu wzmocnienia wizerunku polskich produktów rolno-spożywczych i zaprezentowania ich jako produktów specyficznych i wyróżniających się wysoką jakością Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi prowadzi politykę wspierania producentów oraz organizacji poprzez prowadzenie m.in. działań informacyjnych i promocyjnych. Informowanie i promocja polskich produktów rolno-spożywczych, w tym produktów pszczelich, mogą być realizowane przy pomocy mechanizmu wspólnej polityki rolnej (WPR) ˝Wsparcie działań promocyjnych i informacyjnych na rynkach wybranych produktów rolnych˝. Unia Europejska przy pomocy ww. mechanizmu współfinansuje działania informacyjne i promocyjne prowadzone na terenie państw Wspólnoty oraz na obszarze niektórych państw trzecich. Zasadniczym ich celem jest wsparcie kampanii, które dostarczają konsumentom wiedzę na temat walorów, specyficznych cech oraz jakości produktów rolno-spożywczych wyprodukowanych na terenie UE, a tym samym wpływają na wzrost ich sprzedaży. Podstawę prawną tego mechanizmu stanowią: - rozporządzenie Rady (WE) nr 3/2008 w sprawie działań informacyjnych i promocyjnych dotyczących produktów rolnych na rynku wewnętrznym i w krajach trzecich, - rozporządzenie Komisji (WE) nr 501/2008 ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 3/2008 w sprawie działań informacyjnych i promocyjnych dotyczących produktów rolnych na rynku wewnętrznym i w krajach trzecich. W Polsce instytucją właściwą i odpowiedzialną za administrowanie tym mechanizmem jest Agencja Rynku Rolnego. Uczestnikiem mechanizmu mogą być organizacje branżowe zrzeszające producentów oraz organizacje międzybranżowe zrzeszające producentów, przetwórców i dystrybutorów, które są reprezentatywne dla danej branży rolnej, posiadają odpowiedni poziom wiedzy o danej branży, w której chcą realizować proponowane działania, oraz doświadczenie w jej reprezentowaniu lub realizowaniu podobnych działań. Organizacje branżowe mogą uzyskać refundację do 80% kosztów poniesionych na realizowane w ramach ww. mechanizmu działania informacyjne i promocyjne (50% z budżetu UE i 30% z budżetu krajowego). Obecnie w ramach ww. mechanizmu, na wniosek Stowarzyszenia Pszczelarzy Zawodowych, jest realizowana kampania pt. ˝Życie miodem słodzone˝, która informuje o korzystnym wpływie miodu na zdrowie oraz jego właściwościach, wielości odmian, a przede wszystkim zaletach tego smakołyku. Do głównych celów kampanii należy zaliczyć: - przełamanie stereotypu, że miód to tylko ˝środek na przeziębienie i grypę˝, - upowszechnienie wiedzy na temat znaczenia miodu w racjonalnym żywieniu człowieka, - rozwijanie kultury kulinarnej Polaków (promocja kuchni polskiej i kuchni europejskich, umiejętność zestawiania potraw, świadomość kultury jedzenia i stołu, zwłaszcza wśród ludzi młodych), - poszerzanie wiedzy producentów i handlowców o potrzebach i preferencjach konsumentów (podniesienie dotychczasowej jakości miodów, wzbogacenie oferty handlowej o tzw. miody kremowane, poprawiające właściwości organoleptyczne produktu, - poszerzanie znajomości gatunków i produktów. Kampania ˝Życie miodem słodzone˝ ma zasięg ogólnopolski. W ramach podejmowanych działań można zobaczyć reklamę w telewizji promującą naturalny miód (stacje ogólnopolskie, regionalne i kanały tematyczne), reklamę w prasie, Internecie oraz radiu. Celem organizatorów jest również zainspirowanie mediów w Polsce do podjęcia szerokiej dyskusji na temat dobroczynnych właściwości miodu i produktów pszczelich. Pokazano naturalny miód jako wartościowy i pyszny element codziennej diety całej rodziny, a także znakomity dodatek kulinarny. Kampania ma przekonać konsumentów, że miód powinien gościć na naszych stołach każdego dnia. Poza działaniami reklamowymi w mediach w sklepach pojawią się również plakaty kampanii. Ich zadaniem będzie zachęcenie konsumentów do skierowania kroków w stronę półki z miodem pszczelim, gdzie znajdą bogactwo jego smacznych i pożywnych odmian. Ad 7. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535, z późn. zm.) pasze dla zwierząt (PKWiU 15.7), z wyłączeniem przetworów z ryb i ssaków morskich (PKWiU 15.71.10-00.95), karmy dla psów i kotów (PKWiU 15.72.10-00.10 i -00.20), opodatkowane są 3-procentową stawką podatku od towarów i usług. Natomiast cukier (PKWiU 15.83), z wyłączeniem cukru zawierającego dodatek środków aromatyzujących lub barwiących (PKWiU 15.83.13-30.00 i 15.83.13-50.10), opodatkowany jest 7-procentową stawką podatku VAT. Podsekretarz stanu Tadeusz Nalewajk Warszawa, dnia 18 czerwca 2009 r.
|